De NOvA-aanbevelingen over AI, in gewone taal

1.Waarom dit een werkinstructie is

De NOvA zet de aanbevelingen zelf zo neer: “AI is een waardevol hulpmiddel voor de advocaat, mits ingezet met oog voor de kernwaarden advocatuur: onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid.” En: “De advocaat blijft altijd zelf verantwoordelijk voor het uiteindelijke advies en de bescherming van cliëntbelangen.” Geen enkele aanbeveling is vrijblijvend geformuleerd. Bijna elke zin begint met een werkwoord in de gebiedende wijs: investeer, controleer, verifieer, documenteer.

Wat opvalt aan de vorm: het zijn werkwoorden. Controleer, documenteer, informeer. Een lijst met werkwoorden laat zich lezen als werkinstructie, en zo behandelen wij hem hier. Wie de vijf kernwaarden hieronder naast de eigen praktijk legt, ziet per kernwaarde welke handeling nu ontbreekt.

2.Deskundigheid: eerst kennis, dan toepassing

De NOvA vat deze kernwaarde zelf samen als “Eerst kennis, dan verantwoorde toepassing”.

“Basiskennis van (generatieve) AI is essentieel voor iedere advocaat.”

Geen uitzondering voor wie AI liever vermijdt. De aanbeveling noemt met naam waar die kennis over gaat: LLM-principes, prompt-engineering, bias-mitigatie, hallucinaties en foutdetectie.

“Controleer citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig vóór gebruik.”

“Altijd” laat geen ruimte voor een tool die meestal klopt. Output is pas gecontroleerd zodra een mens de vindplaats zelf heeft nagelezen.

“Gebruik uitsluitend tools met bronvermelding, zodat de output verifieerbaar is en overeenkomst met de oorspronkelijke bron.”

De eerste van de drie tool-zinnen; sectie 7 licht hem toe. Praktisch: een tool zonder vindplaats bij de output valt af, hoe goed de tekst ook leest.

“Bespreek vooraf met leveranciers hoe kwaliteit en waarborgen zijn geregeld.”

Dat gesprek heeft een vaste vragenlijst nodig om niet in een verkooppraatje te eindigen. Wij destilleerden uit zeven beroepsgidsen, waaronder deze aanbevelingen, 23 vragen aan een AI-leverancier.

3.Vertrouwelijkheid: ken de datastromen

De NOvA vat deze kernwaarde zelf samen als “Ken en beheer alle datastromen”.

“Wees je bewust dat hoe minder je betaalt voor een tool hoe meer data er waarschijnlijk gebruikt wordt.”

Een prijssignaal, geen garantie. De aanbeveling zegt zelf “waarschijnlijk”, niet “altijd”; navragen blijft nodig.

“Voer geen vertrouwelijke of cliëntgegevens in publieke AI-modellen.”

Publiek is hier het sleutelwoord. Een gratis chatbot in de browser telt mee, een kantooromgeving met verwerkersovereenkomst niet.

“Weet waar data worden opgeslagen en verwerkt (land, onderaannemers, beveiliging).”

Drie vragen in één zin: het land, elke onderaannemer bij naam, en de beveiliging daarachter. Geen van de drie is optioneel.

“Vertrouw niet alleen op FAQ’s of marketingbeloften; lees de (privacy)voorwaarden.”

De tweede tool-zin, zie sectie 7. De NOvA plaatst hem bij “Selecteer leveranciers zorgvuldig”, naast de eis om contractvoorwaarden te controleren op data-eigendom, IP-rechten, aansprakelijkheid en exit-clausules: precies de vragen uit onze leveranciersvraaglijst.

4.Onafhankelijkheid: AI stuurt niet

De NOvA vat deze kernwaarde zelf samen als “AI ondersteunt, maar stuurt niet”.

“De advocaat blijft eindverantwoordelijk voor advies en rechtsbijstand; gebruik AI slechts als hulpmiddel.”

Eindverantwoordelijk betekent dat AI nooit het laatste woord heeft. Een fout in de output blijft de fout van de advocaat.

“Wees alert op AI-tools die geneigd zijn je prompt te bevestigen, ook als deze onjuist is.”

De derde tool-zin, zie sectie 7. Dit raakt het model zelf: een taalmodel is gebouwd om een plausibel antwoord te geven op de vraag zoals gesteld, ook bij een onjuiste aanname.

“Zorg voor toezicht op medewerkers en leveranciers, stel AI-beleid op en implementeer een controle cyclus.”

Drie handelingen in één zin: toezicht op wie AI gebruikt, een leverancier die zich aan het beleid houdt, en een cyclus die periodiek herijkt in plaats van eenmalig vastlegt.

5.Integriteit: transparant en eerlijk

De NOvA vat deze kernwaarde zelf samen als “Werk transparant en eerlijk”.

“Neem AI-output nooit ongecontroleerd over.”

Dezelfde eis als bij deskundigheid, nu vanuit een ander principe: niet omdat de output vaak fout is, maar omdat ongecontroleerde overname oneerlijk is tegenover de cliënt.

“Stel een kantoorbreed AI-beleid op.”

Individueel beleid per advocaat volstaat niet; de aanbeveling richt zich op het kantoor als geheel.

“Informeer cliënten over het AI-beleid.”

Transparantie stopt niet bij de muren van het kantoor. De cliënt hoort te weten dat en hoe AI in het dossier wordt gebruikt.

“Wees bewust van de mogelijkheid dat AI-tools data gebruiken buiten de gedeelde prompt, wat risico’s op datalekken met zich meebrengt.”

Dit gaat verder dan de prompt zelf: geopende tabbladen en locatiegegevens tellen mee. Dezelfde waarschuwing staat bij vertrouwelijkheid, hier vanuit eerlijkheid naar de cliënt.

6.Partijdigheid: het kortste hoofdstuk

De NOvA vat deze kernwaarde zelf samen als “Voorkom benadeling door onevenwichtige of bevooroordeelde algoritmen”, met daarbij één aanbeveling: “De advocaat blijft verantwoordelijk voor een partijdige, maar rechtmatige belangenbehartiging. AI mag hierin nooit leidend zijn.”

Wij noemen dit eerlijk: van de vijf kernwaarden is dit verreweg het kortste hoofdstuk, zonder sub-punten en zonder toelichting op wat een “onevenwichtig” algoritme in de praktijk is. Over de vraag hoe u een algoritme zelf op bias controleert, zegt deze aanbeveling niets; die leemte raakt aan deskundigheid (kennis van bias-mitigatie) en aan vertrouwelijkheid (weten op welke data een model trainde); bij partijdigheid zelf vult de NOvA hem niet verder in.

7.De drie zinnen over tools, samen gelezen

Drie aanbevelingen gaan niet over de advocaat maar over de tool zelf, en ze horen bij elkaar gelezen te worden. “Gebruik uitsluitend tools met bronvermelding” (deskundigheid) stelt de eis vooraf: een tool zonder vindplaats komt niet in aanmerking. “Vertrouw niet alleen op FAQ’s of marketingbeloften; lees de (privacy)voorwaarden” (vertrouwelijkheid) waarschuwt tegen het zomaar aannemen van wat een leverancier beweert. “Wees alert op AI-tools die geneigd zijn je prompt te bevestigen, ook als deze onjuist is” (onafhankelijkheid) waarschuwt voor het model zelf: een taalmodel geeft van nature een antwoord dat bij de gestelde vraag past, ook bij een foute aanname.

Samen vormen ze een keten: eerst de tool selecteren op bronvermelding, dan de beloften van de leverancier zelf verifiëren, en dan bij elk gebruik alert blijven op een model dat liever bevestigt dan tegenspreekt. Bronvermelding is van de drie het snelst te toetsen: staat er een vindplaats bij de uitspraak, of niet. De andere twee vergen meer werk, zoals de voorwaarden lezen en het gedrag van de tool zelf beproeven. Haertdijk AI is op dat punt het gereedschap. Het wijst de vindplaats aan en citeert de bron letterlijk, zodat de deskundigheid-eis om citaten en feiten altijd handmatig te controleren uitvoerbaar blijft zonder dat de advocaat zelf op zoek moet.

9.Waar dit stuk ophoudt

• De aanbevelingen leggen geen vastlegplicht per proceshandeling of prompt vast. Ze vragen wel om te documenteren, bijvoorbeeld welke diensten persoonsgegevens verwerken, maar niet om elk gebruik te loggen.
• Er hoort geen inspectielijst bij: de aanbevelingen zijn richting, geen toetsingskader dat een deken of toezichthouder hanteert. Wat er de facto wel getoetst wordt staat in Toezicht en rechtspraak: daar vroeg een rechter al om de prompt en de invoerversie achter een AI-productie, zonder dat enig toezichtstuk dat eist.
• Dit stuk citeert de aanbevelingen zoals ze op 16 juli 2026 op de NOvA-pagina stonden. Een projectgroep-tekst kan worden bijgewerkt zonder dat de canonieke URL verandert.
• De aanbevelingen zijn geschreven voor de advocatuur. Onze verwijzingen ernaar elders op deze site zijn telkens onze eigen lezing, geen norm uit de NOvA-tekst zelf.

10.Bronnen

• NOvA, Aanbevelingen AI in de advocatuur (projectgroep Digitalisering & AI, geraadpleegd 16 juli 2026).
• Haertdijk AI, De vragen die u elke AI-leverancier hoort te stellen.
• Haertdijk AI, Toezicht en rechtspraak: verzonnen bronnen en de reconstructie-vraag.

Wilt u de aanbevelingen zelf nalezen? De volledige tekst staat op de NOvA-pagina hierboven. Vragen over hoe wij bronvermelding invullen, stuurt u naar [email protected].